Coachingiem zajęłam się przez zmianę zawodową. Kiedy przestałam pełnić rolę menedżerską, zaczęło mi brakować momentów obserwacji rozwoju i zmian, jakie otaczające mnie osoby wprowadzały w swoje życie zawodowe (i nie tylko). Dlatego pomyślałam, że coaching byłby dla mnie dobrym krokiem na mojej zawodowej ścieżce, szczególnie w połączeniu z moim socjologicznym i psychologicznym wykształceniem. Od ponad 15 lat pracuję w HR. Wiem, jak wygląda życie zawodowe po drugiej stronie biurka, i dlatego zależy mi, żeby osoba, która przychodzi na coaching, od początku wiedziała, na co się umawia.

Mam certyfikację ICF ACC (Associate Certified Coach). Żeby ją uzyskać, International Coaching Federation wymaga m.in.:

  • co najmniej 60 godzin szkolenia coachingowego,
  • co najmniej 100 godzin pracy z klientami,
  • 10 godzin mentoringu z doświadczonym coachem, rozłożonych na co najmniej trzy miesiące,
  • zdanego egzaminu z kompetencji coachingowych i kodeksu etycznego.

Dlaczego to ważne? Ukończenie szkoły akredytowanej przez ICF oznacza, że coach przeszedł szkolenie z kompetencji i etyki, a jego praca była oceniona przez zewnętrznych ekspertów. Dlatego zanim umówisz się na sesję, zapytaj coacha, gdzie się szkolił i jaki ma certyfikat.

Najczęstsza obawa, którą słyszę od osób rozważających coaching, dotyczy pierwszej rozmowy: że okaże się sprzedażą pakietu na siłę. Druga to przekonanie, że trzeba w pół godziny opowiedzieć nieznajomej osobie całe swoje życie zawodowe.

W tym tekście opisuję, jak wygląda współpraca ze mną w sesjach indywidualnych: od sesji chemicznej, przez ustalenie celu i miar sukcesu, po proces coachingowy. Piszę też, na jakich standardach się opieram i co mówią badania o tym, dlaczego coaching działa.

Historie klientów w tym tekście są zanonimizowane.

Sesja chemiczna: sprawdzasz, czy chcesz pracować właśnie ze mną

Każda współpraca zaczyna się od sesji chemicznej. To bezpłatna rozmowa, która trwa około 30 minut.

Służy poznaniu się. Sprawdzasz, czy dobrze ci się ze mną rozmawia i czy jestem osobą, przed którą chcesz się otworzyć. Coaching to głęboka praca i nie zawsze jest łatwa, dlatego zaufanie do coacha ma tu duże znaczenie.

Sesja chemiczna jest też próbką coachingu. Możesz na niej poczuć, jak wygląda praca ze mną, zanim zdecydujesz o współpracy.

Na sesji chemicznej:

  • mówisz tyle, ile chcesz,
  • wstępnie nazywamy, z czym przychodzisz,
  • uzgadniamy długofalowy cel twojej pracy w coachingu,
  • sprawdzamy, czy twój temat jest na coaching, czy lepiej sprawdzi się terapia albo inna forma wsparcia.

Na koniec mówię szczerze, czy widzę sens współpracy. Jeśli uznasz, że to nie dla ciebie, to też jest dobry wynik tej rozmowy.

Sprawdzanie dopasowania coacha i klienta jest wpisane w standardy International Coaching Federation (ICF). Coach razem z klientem ustala, czy do siebie pasują, zanim zaczną współpracę.

Proces coachingowy albo sesja strategiczna

Najczęściej moi klienci przychodzą na proces coachingowy. Minimum to sześć spotkań po sesji chemicznej, poświęconych jednemu tematowi ustalonemu na początku.

Współpraca wygląda wtedy tak:

  1. Sesja chemiczna: poznajemy się i uzgadniamy długofalowy cel.
  2. Sześć spotkań na opracowanie tego tematu.
  3. Jeśli chcesz, dalsza współpraca. Część klientów decyduje się na dłuższy proces.

Zdarzają się też sesje jednorazowe, bardziej strategiczne. Trwają około półtorej godziny.

Na ostatniej sesji procesu wracamy do celu ustalonego na początku. Jedna z moich klientek, specjalistka z obszaru HR, przyszła z celem na coaching: lepiej prezentować się na rozmowach rekrutacyjnych, na których stres odbierał jej swobodę. Na ostatniej sesji miała już ofertę pracy. Mimo to zdecydowała się zostać w obecnej firmie i przejść do innego działu, bo rok w nowym obszarze da jej mocniejszą pozycję na rynku za rok. Na kolejne rozmowy rekrutacyjne chodziła już bez presji.

Jak wygląda zwykła sesja w procesie

Każda sesja w procesie ma podobny rytm, choć jej treść za każdym razem jest inna.

  1. Zaczynamy od tego, co wydarzyło się od ostatniej sesji.
  2. Ustalamy, czym chcesz się dziś zająć. Sprawdzam przy tym, na ile ten temat jest związany z celem całej współpracy.
  3. Pracujemy nad tym tematem.
  4. Na koniec podsumowujemy, co wynika z sesji, i ustalamy twoje zobowiązanie albo zadanie do kolejnego spotkania.

Nie ma dwóch takich samych sesji, bo nie ma dwóch takich samych klientów. Coach powinien podążać za klientem, dlatego narzędzia dobieram do osoby i tematu. Czasem to praca wyłącznie na pytaniach, czasem na metaforze, a czasem ćwiczenia, które pomagają ci lepiej się poznać, np. koło życia, poziomy logiczne Diltsa albo praca z wewnętrznym krytykiem. Zawsze w zgodzie z celem, który ustaliłyśmy.

Spotykamy się co 2–3 tygodnie, online albo stacjonarnie w Warszawie. Między sesjami jest czas, żeby to, co ustaliłaś, sprawdzić w standardowym tygodniu pracy.

Każda sesja ma cel, a ten cel wybierasz ty

Na początku współpracy jasno określamy, nad czym pracujemy. Ustalamy też miary sukcesu, czyli po czym poznasz, że coś się zmieniło.

Miary sukcesu formułujesz ty, w swoim języku. Mogą dotyczyć zachowań, decyzji albo tego, jak się czujesz w pracy, np.:

  • jestem asertywna: prowadzę spotkania zespołu i nie przejmuję wszystkich zadań na siebie,
  • wiem, czy zostaję w obecnej roli, czy szukam nowej, i mam plan na kolejne trzy miesiące,
  • odbyłam z przełożonym rozmowę o zakresie obowiązków, którą od dawna odkładałam.

Osobny cel ma też każda pojedyncza sesja. Na początku spotkania pytam, z czym chcesz z niego wyjść. Ty decydujesz, nad czym pracujemy, a ja pilnuję, żebyśmy przez całą sesję szły w tym kierunku. Tak opisują to też standardy ICF: miary sukcesu ustala się dla całej współpracy i dla pojedynczej sesji, a do ustaleń wraca się, gdy trzeba sprawdzić, czy sposób pracy nadal odpowiada potrzebom klienta.

Często przychodzisz z tematem zawodowym, a w trakcie pracy pojawia się coś z życia prywatnego. Moim zdaniem bardzo trudno całkowicie oddzielić jedno od drugiego. Dlatego patrzę na klientów jako na całość i jeśli chcesz pracować nad takim tematem, możemy to zrobić.

Np. liderka zespołu obsługi kluczowych klientów przyszła z celem na coaching: zmapować swoje idealne miejsce pracy i dowiedzieć się, co daje jej największą satysfakcję. Sukces zdefiniowała sama: albo zmieni pracę, albo awansuje, albo po prostu będzie wiedziała, co jest jej.

Księgowa z wieloletnim doświadczeniem przyszła z celem na coaching: znaleźć pracę, w której będzie miała work life balance. Ustaliłyśmy, po czym pozna, że go ma. Wymieniła: nie myśli o pracy po pracy, zamyka komputer bez wyrzutów sumienia, gotuje z przyjemnością, czyta książki nie tylko na urlopie. Z hasła zrobiła się lista rzeczy, które da się sprawdzić w standardowym tygodniu pracy.

Czasem cel sesji jest bardzo konkretny. Menedżerka, której zespół urósł z czterech do dziesięciu osób, przyszła z jednym tematem: jak ogłosić zespołowi, że jedna z osób awansuje na lidera. Bała się reakcji i próbowała przewidzieć każdy scenariusz. W trakcie sesji przeszłyśmy od pytania, czy da się wszystko przewidzieć, do pytania, co powie, jeśli coś ją zaskoczy. Wyszła z przygotowanymi zdaniami na nieprzewidziane sytuacje i powiedziała, że czuje się dużo lepiej.

W coachingu nie daję rad

Na sesji nie mówię ci, co masz zrobić. Zadaję pytania, słucham i dzielę się obserwacjami. Decyzje i plan działania należą do ciebie.

Tak opisuje to też ICF: za swoje wybory odpowiada klient, a coach wspiera jego samodzielność w ustalaniu celów i działań. Coach może dzielić się obserwacjami, ale to klient decyduje, czy z nich skorzysta.

Np. klientka, która przebranżawiała się w stronę analizy biznesowej, przyszła z przekonaniem, że zanim wyśle CV, musi przygotować portfolio. Zamiast mówić jej, czy go potrzebuje, zapytałam, jak wyglądają rekrutacje na to stanowisko. Sama doszła do wniosku, że w ogłoszeniach, które przeglądała, nikt portfolio nie wymagał. Przesunęła termin wysyłania CV o dwa miesiące wcześniej.

Księgowa, o której pisałam wyżej, zastanawiała się, czy w kolejnej pracy chce zarządzać zespołem. Przeszłyśmy przez cztery pytania o skutki obu decyzji (tzw. diament kartezjański). Sama zobaczyła, że pod tym pytaniem leży potrzeba wpływu na to, czym się zajmuje i jak organizuje pracę. Zespół okazał się jednym z kilku sposobów, żeby ten wpływ mieć.

Jeśli szukasz kogoś, kto przeszedł podobną drogę i opowie, jak to zrobił, szukasz mentora. Jeśli wiesz mniej więcej, czego chcesz, działasz, a mimo to kręcisz się w kółko, coaching pomoże ci zobaczyć, co cię blokuje. Można mieć jednocześnie coacha i mentora.

Standardy i etyka: co wynika dla ciebie z kodeksu ICF

W pracy opieram się na standardach ICF: modelu kompetencji i kodeksie etycznym.

Co z niego wynika dla ciebie w praktyce:

  • przed rozpoczęciem coachingu wyjaśniam, czym jest coaching, i razem z tobą ustalam role, odpowiedzialności, zasady poufności i kwestie finansowe,
  • możesz zakończyć współpracę w dowolnym momencie i z dowolnego powodu, zgodnie z umową,
  • to, co mówisz na sesji, jest objęte najwyższym poziomem poufności, a wyjątki, np. ryzyko zagrożenia dla ciebie lub innych osób, są jasno ustalone w umowie.

Gdy za coaching płaci pracodawca

Z perspektywy HR to szczególnie ważne przy coachingu finansowanym przez firmę. Kodeks wymaga jasnej umowy o tym, jakie informacje i w jaki sposób trafiają do każdej ze stron. W praktyce przełożony albo dział HR nie dostaje treści twoich sesji, chyba że wspólnie ustalimy inaczej.

Firma zwykle chce wiedzieć, czy coaching przynosi efekt. Tu pomagają miary sukcesu ustalone na początku: możesz pokazać przełożonemu postęp w swoim celu bez opowiadania, o czym rozmawiałyśmy.

Dlaczego coaching działa: co mówią badania

Wyobraź sobie, że od tygodni myślisz o jednej sprawie w pracy. Myśli kręcą się w kółko, a decyzji jak nie było, tak nie ma. Coaching przerywa to kółko na kilka sposobów.

  1. Mówisz na głos. Kiedy opowiadasz o sprawie komuś, kto uważnie słucha, sama zaczynasz ją porządkować. Klienci często mówią mi, że samo powiedzenie czegoś na głos dało im więcej, niż się spodziewali.
  2. Pytania sprawdzają to, co bierzesz za pewnik. Np. „muszę mieć portfolio” albo „na rynku pracy nie ma dla mnie miejsca”. Na pytanie „skąd to wiesz?” często okazuje się, że to przekonanie bez pokrycia w faktach.
  3. Masz jasny cel i miarę sukcesu. Wiesz, dokąd idziesz i po czym poznasz, że jesteś bliżej.
  4. Sprawdzasz zmianę w praktyce. Między sesjami robisz jeden konkretny krok w standardowym tygodniu pracy. Na kolejnej sesji razem patrzymy, co zadziałało, a co nie.
  5. Robisz to w relacji, która daje poczucie bezpieczeństwa. Łatwiej przyznać się do wątpliwości przed kimś, komu ufasz i kto cię nie ocenia.

To, co dzieje się w głowie, zmienia się dopiero wtedy, gdy przekładasz to na działanie. Dlatego każda sesja kończy się konkretnym krokiem.

A co mówią o tym badania?

Jedno z najbardziej rygorystycznych podsumowań badań to metaanaliza Erika de Haana i Viktora Nilssona z 2023 roku. Objęła 37 badań z losowym przydziałem do grup (RCT) dotyczących coachingu w miejscu pracy, łącznie ponad 2500 osób. Coaching miał istotny statystycznie efekt we wszystkich badanych obszarach przywództwa i rozwoju osobistego.

Druga metaanaliza, Carolin Graßmann i współpracowników z 2020 roku, objęła 27 prób i ponad 3500 procesów coachingowych. Sprawdzała związek między jakością relacji roboczej coacha z klientem (tzw. working alliance) a efektami coachingu. Związek okazał się umiarkowany i stały (r = 0,41). Lepsza relacja wiązała się też z mniejszą liczbą niezamierzonych negatywnych skutków coachingu. Dlatego właśnie sesję chemiczną traktuję poważnie: na niej sprawdzasz, czy taka relacja ma szansę powstać.

Kiedy coaching nie zadziała

Coaching nie pomoże, gdy:

  • czekasz na gotowy plan od kogoś, kto przeszedł tę drogę - wtedy lepiej sprawdzi się mentor albo doradca,
  • trudność dotyczy zdrowia psychicznego, np. objawów depresji, silnego lęku albo przeżytej traumy - wtedy pierwszym krokiem jest psychoterapeuta lub lekarz.

Odróżnianie coachingu od psychoterapii i kierowanie klientów do innych specjalistów to część etycznej praktyki coacha w standardach ICF. Jeśli na sesji chemicznej albo w trakcie procesu zobaczę, że twój temat wymaga innego wsparcia, powiem ci o tym wprost.

Jeden krok na dziś

Zapisz w jednym zdaniu, co chcesz, żeby za trzy miesiące zmieniło się w twojej pracy. Dopisz jedną rzecz, po której poznasz, że to się wydarzyło. Z takim zdaniem łatwiej zacząć rozmowę o celu i mierze sukcesu.

Pierwsze 90 dni w nowej pracy: jak dobrze wejść w nową rolę Oczekiwania, kultura, relacje i awans z zespołu: pięć kroków na start. Nie lubię już swojej pracy. Co zrobić, zanim złożysz wypowiedzenie Co się zmieniło, co możesz przebudować od środka i kiedy zmiana pracy ma sens.

Źródła