Kiedyś było dobrze

Kilka lat temu pracowałam na stanowisku, które wymyślił mój szef. To on wiedział, po co ta rola istnieje, i to on bronił jej zakresu. Potem szef się zmienił. Rola została, ale jej sens odszedł razem z nim.

Czułam się beznadziejnie. Szukałam sobie nowego zakresu, brałam rzeczy spoza swoich obowiązków, chodziłam po firmie i szukałam ludzi, którym mogę się przydać. Część z tego zadziałała. Z czasem zobaczyłam jednak, że samo miejsce przestało się rozwijać, i wtedy przyszła decyzja o zmianie - niestety nie ja ją podjęłam.

Dziś jako coachka kariery słyszę podobne historie na pierwszych sesjach. Ktoś mówi, że utknął. Ktoś inny, że osiągnął wszystko, co planował, a mimo to coś nie gra. Jeszcze ktoś, że chciałby w pracy więcej myśleć, a w praktyce robi głównie prezentacje.

Prawie nikt nie przychodzi z pytaniem „czy mam odejść”. Przychodzą z poczuciem, że nie wiedzą, jak ruszyć z miejsca: czy potrzebują nowej pracy, kursu, rozmowy z szefem, czy po prostu urlopu. Ten artykuł jest o tym, jak to sobie ułożyć - krok po kroku.

Historie klientów w tekście są zanonimizowane. Zmieniłam lub pominęłam szczegóły, które pozwalałyby kogoś rozpoznać.

Zacznij od słowa „już”

Kiedy ktoś mówi „już nie lubię swojej pracy”, to słowo „już” jest najważniejszą informacją. Znaczy, że kiedyś było dobrze. Coś więc się zmieniło i warto to nazwać, zanim zaczniesz szukać rozwiązań.

U moich klientów najczęściej zmienia się jedna z tych rzeczy:

  • szef, a razem z nim to, czego się od ciebie oczekuje i kto broni twojego zakresu,
  • struktura, na przykład po fuzji, gdy dyrektorskie stanowisko staje się eksperckim w płaskiej strukturze,
  • warunki, takie jak nowy system premiowy, który nagle pokazuje, co tak naprawdę trzymało cię w tej pracy,
  • zakres, gdy po awansie więcej czasu zajmuje zatwierdzanie i przekazywanie informacji niż to, za co cię awansowano,
  • ty, bo po kilku latach chcesz od pracy czegoś innego niż wtedy, gdy zaczynałaś.

Zapisz, kiedy ostatnio lubiłaś tę pracę i co wtedy wyglądało inaczej. Jeśli zmian było kilka naraz, zaznacz tę, która najbardziej wpływa na twój zwykły dzień. Od niej zależy, jaki ruch ma sens.

Rozpisz swój tydzień na czynności

Nazwa stanowiska rzadko mówi, jak naprawdę wygląda twój dzień. Pod tym samym tytułem mieszczą się bardzo różne proporcje analizy, spotkań, zarządzania i gaszenia pożarów. Dlatego zanim ocenisz całą ścieżkę zawodową, spisz, co faktycznie robisz w standardowym tygodniu pracy.

Uwzględnij też nieformalną część roli: wdrażanie nowych osób, poprawianie cudzej pracy, tłumaczenie ustaleń między działami. Przy każdej pozycji odpowiedz na trzy pytania:

  1. Czy umiem to robić?
  2. Czy chcę się w tym dalej rozwijać?
  3. Czy ma to sens względem tego, dokąd zmierzam?

Odpowiedzi często się rozjeżdżają. Możesz być w czymś świetna i nie chcieć tego robić przez kolejne pięć lat. Zwróć też uwagę na proporcje. Możesz lubić prowadzenie warsztatów i nie chcieć, żeby zajmowały cztery dni w tygodniu.

Jedna z moich klientek, specjalistka w dużej firmie, opisała swoją pracę jako „robienie prezentacji”. Kiedy rozpisałyśmy jej tydzień, okazało się, że nie chodzi jej o zmianę branży. Chciała analizować dane, a w praktyce głównie je wizualizowała. To rozróżnienie zawęziło jej poszukiwania z „jakiejś innej pracy” do konkretnego typu ról.

Inna klientka, menedżerka z bankowości, przy tym samym ćwiczeniu zobaczyła, że najwięcej satysfakcji daje jej praca ekspercka: sprawdzanie, naprawianie, rozmowy z innymi specjalistami. Rozliczanie zespołu z celów było na samym dole listy. W kolejnych sesjach przyznała, że w roli menedżerskiej trzyma ją głównie wynagrodzenie. To nie musi być zły powód, ale dobrze wiedzieć, że to właśnie on.

Jeśli jesteś w roli od niedawna, oddziel etap uczenia się od trwałego niedopasowania. Sprawdź, czy trudność maleje z praktyką i czy wiesz, według czego oceniana jest twoja praca. Ustal termin, w którym wrócisz do tej oceny z konkretnymi obserwacjami, żeby „jeszcze się przyzwyczaję” nie trwało w nieskończoność.

Sprawdź, czy problem nie przeprowadzi się razem z tobą

Zmiana pracy rozwiązuje problem tylko wtedy, gdy leży on po stronie firmy. Dlatego warto nazwać powód odejścia tak konkretnie, żeby dało się go sprawdzić na rozmowie rekrutacyjnej.

Pracowałam z księgową, która składała wypowiedzenie drugi raz z rzędu w kolejnej już firmie z bardzo podobnego powodu. Na początku mówiła o nadgodzinach i braku work-life balance. Po kilku sesjach okazało się, że najbardziej uwierała ją odpowiedzialność za rzeczy, na które nie miała wpływu. W ostatniej firmie miała odpowiadać za wdrożenie systemu, które utknęło po stronie IT.

Zobaczyła też drugą rzecz: mówiła, że ma za dużo pracy, a jednocześnie sama brała na siebie kolejne projekty. Zamiast szukać firmy, która da jej balans, zaczęła się zastanawiać, jakie granice musi postawić sama.

Pomogło jej jedno pytanie: po czym poznasz, że masz balans? Jej odpowiedzi były bardzo konkretne:

Zamykam komputer bez wyrzutów sumienia. Nie myślę o pracy po pracy. Czytam książkę nie tylko na urlopie.

Z tej listy powstały pytania, które klientka zadaje teraz na rozmowach rekrutacyjnych: ile jest spotkań w ciągu tygodnia pracy, ile czasu na pracę w skupieniu i jak dzieli się odpowiedzialność za rzeczy zależne od innych zespołów.

Zrób podobną listę dla siebie. Jeśli większość punktów zależy od twoich granic, nowa firma sama ich nie postawi.

Przebuduj rolę od środka

To, co próbowałam robić w firmie opisanej na początku artykułu, ma swoją nazwę: job crafting, po polsku modelowanie pracy. Pojęcie wprowadziły w 2001 roku Amy Wrzesniewski i Jane Dutton. Chodzi o zmiany, które pracownik sam wprowadza w swoich zadaniach, relacjach w pracy i w tym, jak myśli o swojej roli.

W praktyce zaczyna się od jednego konkretnego zadania. Miałam klientkę, której formalnie zmieniono podległość: większość czasu miała poświęcać regionowi, mniejszą część rynkowi lokalnemu. Na papierze struktura była nowa. W praktyce nadal robiła dawne zadania, a poprzednia przełożona wciąż miała wpływ na jej decyzje.

Przez miesiąc poświęcała codziennie 10 minut na spisanie i doprecyzowanie podziału obowiązków. Pierwszym realnym krokiem było oddanie jednego zadania, które formalnie nie powinno już do niej należeć. Po drodze zauważyła, że nie przekazuje pracy współpracownicy z obawy, że ta odejdzie, jeśli dostanie więcej obowiązków. Współpracownica nie sygnalizowała przeciążenia, więc była to obawa mojej klientki, a nie fakt.

Czasem wystarczy jeden nowy projekt. Inna klientka po zmianach w dziale dostała zadanie ważne dla organizacji, z jasną strukturą i rutyną, której wcześniej jej brakowało. Na kolejnej sesji powiedziała, że sama siebie nie poznaje. Ta sama osoba kilka tygodni wcześniej opisywała swoją pracę jako robioną z przymusu.

Przygotuj rozmowę z szefem

Pracuję w HR od ponad 15 lat, więc znam też drugą stronę takich rozmów. Przełożony, który słyszy prośbę o zmianę zakresu obowiązków, myśli najpierw o tym, kto przejmie zadania i co zyska zespół. Jeśli przyjdziesz z odpowiedzią na te dwa pytania, rozmowa zaczyna się z innego miejsca.

Do przygotowania przyda się kartka podzielona na trzy kolumny: więcej, mniej i zachowuję (albo „STOP”, „START”, „CONTINUE”). Wpisuj konkretne czynności. W „więcej” może się znaleźć prowadzenie złożonych analiz, w „mniej” ręczne zbieranie tych samych danych, w „zachowuję” np. kontakt z klientem.

Przy każdym wpisie dopisz dwa uzasadnienia: co zmiana daje tobie i co daje szefowi oraz firmie. Potem wybierz jeden element i odpowiedz:

  1. Jak wyglądałaby niewielka zmiana, którą da się przetestować?
  2. Kto musi się na nią zgodzić?
  3. Co stanie się z zadaniami, które ograniczysz, i czy osoba, która je przejmie, ma na to przestrzeń?
  4. Jakich kompetencji lub informacji będziesz potrzebować?
  5. Po czym oboje poznacie, że nowy podział działa?

Zapisz propozycję w kilku zdaniach: zakres próby, czas trwania i datę wspólnego przeglądu. Nazwij też, z czego jesteś gotowa zrezygnować. Więcej pracy eksperckiej może oznaczać mniejszy udział w decyzjach zarządczych. Dzięki temu szef widzi przemyślaną propozycję, którą da się ocenić, a nie listę życzeń.

Jeśli propozycja zostanie odrzucona, zapytaj o powód. Ograniczenie może być przejściowe albo wynikać z istoty stanowiska, a to dwie różne informacje dla twojej dalszej decyzji.

Kiedy przebudowa roli nie wystarczy

Często czytam, że wszystko da się zmienić, zawsze i wszędzie. Z doświadczenia wiem, że tak nie jest. Są sytuacje, w których modelowanie roli nic nie da, i warto je rozpoznać wcześnie.

Próbowałaś już w swoim zakresie i nic się nie zmieniło. Jeśli rozmawiałaś z przełożonym, proponowałaś konkretną zmianę i usłyszałaś „nie” bez dalszej rozmowy, masz ważną informację o tym miejscu pracy. Niektóre organizacje nie są gotowe na to, żeby pracownik współtworzył swoją rolę.

Miejsce przestało się rozwijać. Jeden z moich klientów zobaczył to podczas porównania dwóch opcji: w obecnej firmie każdy krok rozwojowy musiał wymyślić i wywalczyć sam. W nowej czekał na niego przełożony, który aktywnie wspiera rozwój ludzi. Dopiero zestawienie z alternatywą pokazało mu, gdzie był sufit.

Nie masz na to siły. Modelowanie pracy wymaga energii. Jeśli źle śpisz, nie potrafisz odpocząć nawet na urlopie albo czujesz, że jesteś wypalona, najpierw zadbaj o zdrowie. Zdarza się, że już na pierwszej sesji wspólnie dochodzimy do wniosku, że lepszym miejscem na teraz jest gabinet terapeuty, a do coachingu warto wrócić później.

Zostać też można świadomie. Moja klientka miała w ręku ofertę z zewnątrz i wiedziała, że za rok jej stanowisko zostanie zlikwidowane. Wybrała przejście do innego działu w tej samej firmie i staż w dziale szkoleń, który robi równolegle. Liczy, że ten rok da jej kompetencje, które poprawią jej pozycję na rynku w momencie, gdy będzie musiała szukać pracy.

Od czego zacząć jeszcze dziś

Nie musisz dziś decydować, czy zostajesz, czy odchodzisz. Wybierz jedną czynność, której chcesz mieć więcej, i jedną, której chcesz mieć mniej. Zapisz, dlaczego, i wpisz do kalendarza datę, kiedy porozmawiasz o tym z szefem albo wrócisz do tej notatki.

Pierwsze 90 dni w nowej pracy: jak dobrze wejść w nową rolę Pięć kroków na start: oczekiwania, kultura, relacje i awans z zespołu. Jak wygląda sesja coachingowa? Od sesji chemicznej do ostatniego spotkania Czego się spodziewać na pierwszej rozmowie i jak przebiega cały proces.

Źródła